Darmowa dostawa na terenie Polski od 129 zł
Właściwości antyoksydacyjne kawy
Właściwości antyoksydacyjne kawy

Data ostatniej aktualizacji: 21.12.2023

Czym są antyoksydanty i dlaczego ich obecność w diecie jest tak niezwykle istotna? Co powoduje stres oksydacyjny oraz jakie są jego konsekwencje? Czy kawa również wykazuje właściwości antyoksydacyjne? Jakie czynniki korzystnie wpływają na zdolności przeciwutleniające kawy?

 

Spis treści:

1. Czym są antyoksydanty?

2. Jak dzielą się przeciwutleniacze

3. Antyoksydanty a proces starzenia

4. Kawa - źródło antyoksydantów

5. Eksperymenty i badania naukowe

6. Podsumowanie

Ten artykuł przeczytasz w 4 minuty.

 

Czym są antyoksydanty?

Antyoksydanty, inaczej nazywane przeciwutleniaczami, to związki, które dzięki swojej budowie chemicznej oraz właściwościom chronią organizm przed szkodliwym działaniem wolnych rodników tlenowych (RFT). RFT to cząsteczki lub atomy, charakteryzujące się nieparzystą liczbą elektronów, co sprawia, że wykazują dużą zdolność do reagowania z innymi substancjami takimi jak białka, lipidy czy kwas nukleinowy. Wolne rodniki działają poprzez proces utleniania, co oznacza, że oddają lub pobierają elektron od innych cząsteczek. Antyoksydanty neutralizują wolne rodniki tlenowe, dostarczając im brakującego elektronu, tym samym zapobiegają negatywnym konsekwencjom wynikającym z ich niekontrolowanego utleniania składników komórkowych [1].

 

Jak dzielą się przeciwutleniacze

Przeciwutleniacze dzielą się na antyoksydanty endogenne (wewnętrzne) do których należą m.in. antyoksydanty enzymatyczne* oraz antyoksydanty egzogenne (zewnętrzne). Do antyoksydantów egzogennych, których organizm nie jest w stanie samodzielnie syntezować, dlatego niezbędne jest ich dostarczanie w odpowiednich ilościach wraz z pożywieniem, zaliczane są mi.in. witamina C, β - karoten, witamina A, witamina E oraz polifenole. Wspólnie tworzą wyspecjalizowany system antyoksydacyjny dzięki któremu w warunkach homeostazy w organizmie występuje stan równowagi pomiędzy powstawaniem, a usuwaniem nadmiaru rodników. Wówczas, reaktywne formy tlenu występujące w niewielkich ilościach pełnią funkcje fizjologiczne. Uczestniczą m.in. w oddychaniu tkankowym, skurczach mięśni, wydzielaniu hormonów, regulacji napięcia naczyniowego oraz wspomaganiu systemu odpornościowego [2]. 

Niestety, odziaływanie czynników zewnętrznych tj. ekspozycja na promieniowanie UV, stres, nieprawidłowa dieta, używki - palenie tytoniu czy spożywanie alkoholu, zanieczyszczenia środowiskowe np. spaliny, a nawet intensywny wysiłek fizyczny stymulują nasiloną syntezę wolnych rodników, co zwiększa ich ilość w komórkach. Natomiast, nadmierny wzrost stężenia RFT, przy jednoczesnym zmniejszeniu aktywności systemów enzymatycznych oraz niedostatecznej podaży antyoksydantów wraz z dietą, prowadzi do akumulacji rodników oraz zaburzenia równowagi prooksydacyjno - antyoksydacyjnej, wywołując tym samym stres oksydacyjny. W następstwie, dochodzi do uszkodzenia DNA, utleniania błon komórkowych, zmian struktury oraz modyfikacji funkcji białek, wystąpienia stanów zapalnych czy obumierania komórek [3]. 

Antyoksydanty a proces starzenia

Długotrwały stan stresu oksydacyjnego w istotny sposób przyczynia się do przyspieszenia procesów starzenia oraz jest jednym z czynników leżących u podstawy patomechanizmu wielu jednostek chorobowych, w tym chorób cywilizacyjnych. Może prowadzić do rozwoju m.in otyłości, cukrzycy, nadciśnienia, miażdżycy, zaćmy, chorób neurodegeneracyjnych np. choroby Parkinsona czy Alzheimera oraz nowotworów [4], [5]. Warto podkreślić, iż choroby cywilizacyjne stanowią aktualnie jeden z największych problemów zdrowotnych XXI wieku. Na całym świecie, według danych WHO, umiera z ich powodu nawet 41 mln osób rocznie [6]. Według raportu GUS pochodzącego z 2020 r. są one powodem nawet 65% wszystkich zgonów w Polsce, co ukazuje ogromną skalę problemu [7]. 

 

 

Wyniki licznych badań naukowych wykazały, iż zwiększone spożycie produktów bogatych w antyoksydanty opóźnia procesy starzenia organizmu oraz ujemnie koreluje z zapadalnością na choroby przewlekłe o podłożu wolnorodnikowym, jak również związaną z nimi śmiertelnością [8]. Dlatego antyoksydanty są szczególnie korzystnymi związkami, a ich obecność w codziennej diecie jest niezbędna, aby zminimalizować ryzyko schorzeń i jak najdłużej cieszyć się zdrowiem [9]. 

Kawa - źródło antyoksydantów 

Szczególnie cenne źródło związków bioaktywnych determinujących silne właściwości antyoksydacyjne stanowią produkty pochodzenia roślinnego, w tym dobrej jakości kawa. Kawa jest produktem obfitującym w szeroką gamę substancji biologicznie czynnych, dzięki którym wywołuje szereg korzystnych efektów biologicznych w organizmach konsumentów [10]. Jedną z udowodnionych właściwości kawy jest działanie antyoksydacyjne, uwarunkowane obecnością wielu związków polifenolowych, w tym kwasu kawowego oraz kwasu chlorogenowego [11]. Filiżanka kawy zawiera tyle antyoksydantów co około garść borówek, 3 garści zielonych winogron, jedna marchew, ¾ surowego buraka lub też 4 obrane ze skórki cytryny [12].

 

Jednakże, należy pamiętać, iż obecność oraz ilość poszczególnych składników w kawie nie jest stała. Stąd też, wykazywane właściwości mogą się różnić w zależności od wielu czynników m. in. gatunku kawy, rodzaju produkcji (ekologiczna lub konwencjonalna), sposobu oraz intensywności obróbki termicznej ziaren, a także techniki parzenia.  

Może Cię zainteresować: Nasze kawy do kawiarki lub ekspresu

Eksperymenty i badania naukowe

W jednym z naszych badań własnych wykazaliśmy, że choć wszystkie kawy charakteryzują się wysokim potencjałem antyoksydacyjnym (31–42%) mierzonym metodą DPPH (polegającą na pomiarze zdolności do neutralizowania rodników, wyrażaną w %) sposób parzenia istotnie wpływa na jego wartość. Spośród pięciu zastosowanych metod parzenia kawy najwyższy potencjał antyoksydacyjny oraz zawartość polifenoli zaobserwowaliśmy w naparze przygotowanym w Aeropressie [13]. 

W kolejnym eksperymencie porównaliśmy właściwości antyoksydacyjne naparów z zielonych i palonych ziaren kawy Arabica oraz palonych ziaren kawy Robusta. Najwyższy potencjał antyoksydacyjny wykazał napój na bazie zielonych ziaren kawy Arabica, co wskazuje, że proces palenia może powodować spadek potencjału antyoksydacyjnego [14]. Hecimovica i in. w swojej pracy wykazali, że palone ziarna kawy wykazują większą zdolność przeciwutleniającą niż zielone ziarna kawy, jednak wzmożone palenie ziaren powoduje zmniejszenie jej potencjału przeciwutleniającego [15]. Zależność ta znajduje uzasadnienie w zmianach jakie zachodzą w wyniku palenia ziaren. Gdy związki fenolowe występujące w kawie ulegają częściowej degradacji, jednocześnie podczas tego procesu mogą powstawać inne związki przeciwutleniające, takie jak melanoidyny, dzięki czemu możliwe jest utrzymanie lub zwiększenie aktywności przeciwutleniającej kawy. Jednakże, wraz ze wzrostem intensywności prażenia większe zniszczenie związków fenolowych może nie zostać zrekompensowane przez utworzenie innych składników bioaktywnych. Stąd kawy poddane lekkiemu lub średniemu paleniu wydają się tymi o najlepszych właściwościach antyoksydacyjnych [16].

Ponadto, zgodnie z wynikami dotychczas przeprowadzonych badań, właściwości antyoksydacyjne kawy determinuje również rodzaj produkcji. Kawy organiczne zawierają istotnie więcej polifenoli oraz kwasów fenolowych niż kawy konwencjonalne, w związku z czym kawy organiczne wykazują wyższy potencjał przeciwutleniający od kaw konwencjonalnych [17]. 

Sprawdź także: Kawa łagodna dla żołądka

Podsumowanie

Podsumowując, włączenie do diety ogólnodostępnego produktu jakim jest kawa, w szczególności ekologiczna, z ziaren poddanych lekkiemu lub średniemu paleniu, przygotowana w Aeropressie, może być skuteczną metodą profilaktyki licznych dysfunkcji i schorzeń o podłożu wolnorodnikowym

 

 

* do enzymów antyoksydacyjnych należą: dysmutaza ponadtlenkowa (SOD), katalaza (CAT), peroksydaza glutationowa (GPx) czy reduktaza glutationowa (GRd).

 

Bibliografia:

[1].K. Jakubczyk, J. Kałduńska, K. Dec, D. Kawczuga, i K. Janda, „Antioxidant properties of small-molecule non-enzymatic compounds”, Pol Merkur Lekarski, t. 48, nr 284, s. 128–132, kwi. 2020.

[2].S. Janciauskiene, „The Beneficial Effects of Antioxidants in Health And Diseases”, Chronic Obstr Pulm Dis, t. 7, nr 3, s. 182–202, lip. 2020, doi: 10.15326/jcopdf.7.3.2019.0152.

[3].H. Alkadi, „A Review on Free Radicals and Antioxidants”, Infect Disord Drug Targets, t. 20, nr 1, s. 16–26, 2020, doi: 10.2174/1871526518666180628124323.

[4].P. Poprac, K. Jomova, M. Simunkova, V. Kollar, C. J. Rhodes, i M. Valko, „Targeting Free Radicals in Oxidative Stress-Related Human Diseases”, Trends Pharmacol Sci, t. 38, nr 7, s. 592–607, lip. 2017, doi: 10.1016/j.tips.2017.04.005.

[5].M. Matsuda i I. Shimomura, „Increased oxidative stress in obesity: implications for metabolic syndrome, diabetes, hypertension, dyslipidemia, atherosclerosis, and cancer”, Obes Res Clin Pract, t. 7, nr 5, s. e330-341, 2013, doi: 10.1016/j.orcp.2013.05.004.

[6].„World Health Organization (WHO)”. Dostęp: 22 listopad 2023. [Online]. Dostępne na: https://www.who.int

[7].„SDG - raport 2020”. Dostęp: 22 listopad 2023. [Online]. Dostępne na: https://raportsdg.stat.gov.pl/2020/cel3.html

[8].H. Zhang i R. Tsao, „Dietary polyphenols, oxidative stress and antioxidant and anti-inflammatory effects”, Current Opinion in Food Science, t. 8, s. 33–42, kwi. 2016, doi: 10.1016/j.cofs.2016.02.002.

[9].K. Neha, M. R. Haider, A. Pathak, i M. S. Yar, „Medicinal prospects of antioxidants: A review”, Eur J Med Chem, t. 178, s. 687–704, wrz. 2019, doi: 10.1016/j.ejmech.2019.06.010.

[10].K. Nieber, „The Impact of Coffee on Health”, Planta Med, t. 83, nr 16, s. 1256–1263, lis. 2017, doi: 10.1055/s-0043-115007.

[11].P. Górnaś, K. Dwiecki, A. Siger, J. Tomaszewska-Gras, M. Michalak, i K. Polewski, „Contribution of phenolic acids isolated from green and roasted boiled-type coffee brews to total coffee antioxidant capacity”, Eur Food Res Technol, t. 242, nr 5, s. 641–653, maj 2016, doi: 10.1007/s00217-015-2572-1.

[12].A. Yashin, Y. Yashin, J. Y. Wang, i B. Nemzer, „Antioxidant and Antiradical Activity of Coffee”, Antioxidants, t. 2, nr 4, Art. nr 4, grudz. 2013, doi: 10.3390/antiox2040230.

[13].K. Janda i in., „Mineral Composition and Antioxidant Potential of Coffee Beverages Depending on the Brewing Method”, Foods, t. 9, nr 2, Art. nr 2, luty 2020, doi: 10.3390/foods9020121.

[14].J. Wolska, K. Janda, K. Jakubczyk, M. Szymkowiak, D. Chlubek, i I. Gutowska, „Levels of Antioxidant Activity and Fluoride Content in Coffee Infusions of Arabica, Robusta and Green Coffee Beans in According to their Brewing Methods”, Biol Trace Elem Res, t. 179, nr 2, s. 327–333, 2017, doi: 10.1007/s12011-017-0963-9.

[15].I. Hečimović, A. Belščak-Cvitanović, D. Horžić, i D. Komes, „Comparative study of polyphenols and caffeine in different coffee varieties affected by the degree of roasting”, Food Chem, t. 129, nr 3, s. 991–1000, grudz. 2011, doi: 10.1016/j.foodchem.2011.05.059.

[16].J. A. Vignoli, M. C. Viegas, D. G. Bassoli, i M. de T. Benassi, „Roasting process affects differently the bioactive compounds and the antioxidant activity of arabica and robusta coffees”, Food Research International, t. 61, s. 279–285, lip. 2014, doi: 10.1016/j.foodres.2013.06.006.

[17].M. Górecki i E. Hallmann, „The Antioxidant Content of Coffee and Its In Vitro Activity as an Effect of Its Production Method and Roasting and Brewing Time”, Antioxidants, t. 9, nr 4, Art. nr 4, kwi. 2020, doi: 10.3390/antiox9040308.

 

 

do góry
Sklep jest w trybie podglądu
Pokaż pełną wersję strony
Sklep internetowy Shoper.pl