Współcześnie kawa zaliczana jest do najczęściej sprzedawanych produktów na świecie. Wartość rynku kawowego wycenia się na około 500 miliardów dolarów. Przy globalnej skali spożycia kawy wręcz pewne jest, że to ogromne zapotrzebowanie wiąże się z maksymalizacją produkcji, a konkretnie: z masową wycinką drzew, mechanicznym zbieraniem owoców oraz stosowaniem chemicznych substancji. W kontekście zdrowia człowieka najbardziej szkodliwe i niebezpieczne są pestycydy w kawie, które powszechnie stosuje się na plantacjach komercyjnych zarówno legalnie, jak i pomimo zakazów.

Rozważania o pestycydach warto rozpocząć od samego wyjaśnienia tego terminu. Światowa Organizacja Zdrowia i Organizacja ds. Wyżywienia i Rolnictwa (WHO / FAO) definiują pestycydy jako: „jakąkolwiek chemiczną substancję lub mieszaninę substancji przeznaczoną do odstraszania, niszczenia lub kontrolowania wszelkich szkodników podczas produkcji, przetwarzania, przechowywania lub wprowadzania do obrotu żywności”. W idealnym świecie pestycyd powinien ulec całkowitemu rozkładowi, nie wpływając na jakość produktu. W praktyce wygląda to zupełnie inaczej.

Komercyjna kawa – blend z pestycydami?

Wydawać by się mogło, że skoro ziarna kawy przechodzą długą obróbkę cieplną w kilku etapach rozłożonych na cykle (suszenie, wypalanie) w temperaturze sięgającej nawet 190–210 stopni, proces rozkładu pestycydów zachodzi naturalnie w trakcie. Badania ziaren kawy komercyjnej pochodzącej z plantacji nawożonych pestycydami pokazały jednak, że śladowe ilości toksyn są wciąż obecne, mimo długotrwałego procesu przygotowania owoców kawowca do formy gotowej do spożycia. A biorąc pod uwagę, że kawa jest jednym z najczęściej spożywanych napojów na świecie, ekspozycja pijącego na nawet szczątkowe ilości toksyn w ziarnach jest dość wysoka. Wystarczy wykonać proste obliczenia, ile filiżanek kawy wypijamy codziennie przez cały rok. Stąd coraz większe zainteresowanie kawami ekologicznymi BIO wynikające nie tylko z rosnącej świadomości konsumentów, ale również etycznej odpowiedzialności osób zajmujących się produkcją i dystrybucją ziaren.

Bo pestycydy to nie tylko szkodliwe substancje, które znajdziemy w śladowych ilościach w naszych filiżankach. Ich stosowanie prowadzi do znacznie poważniejszych i długofalowych konsekwencji, o których w dyskusji mówi się zdecydowanie za mało.

Szkoda nie mówić o szkodach

O szkodliwych skutkach obecności pestycydów w żywności mówi się od dawna. Obecnie prowadzi się szereg badań naukowych udowadniających wysoką toksyczność tych substancji przy regularnej ekspozycji w żywności.

W dyskusji o pestycydach w kontekście spożywania kawy warto wymienić chociażby insektycydy fosforoorganiczne (organophosphates, OP) stanowiące największą grupę pestycydów na świecie. Przewlekła ekspozycja prowadzi do uszkodzenia tkanek i narządów, w szczególności trzustki. Z kolei triadimefon, popularny fungicyd, w badaniach został zakwalifikowany jako substancja wywołująca zaburzenia w gospodarce hormonalnej kobiet i zmniejszająca płodność. Kolejne grupy insektycydów stosowanych w uprawie kawy to pyretryny przyczyniające się do zaburzeń immunologicznych w organizmie człowieka i reakcji alergicznych, oraz karbaminiany prowadzące do zatruć i zaburzeń układu trawiennego.

W przypadku komercyjnej produkcji kawy toksyczne działanie przechodzi dalej, nawet na osoby, które nie spożywają tego produktu. Mowa o wszystkich zatrudnionych przy plantacjach pracownikach, jak i mieszkańcach tych terenów. Pestycydy są najbardziej niebezpieczne, gdy są wdychane lub mają kontakt ze skórą. Regularne narażenie na pestycydy zwiększa zachorowalność na choroby układu oddechowego bądź je nasila. A w długofalowym rozrachunku konsekwencje zdrowotne są jeszcze poważniejsze i dotyczą przewlekłych oraz śmiertelnych schorzeń, takich jak: nowotwory, choroba Parkinsona czy Alzheimer.

Pestycydy wnikając do gleby, przenikają do gospodarki wodnej terenu. W Brazylii badania wykazały, że stosowanie pestycydów wiąże się z 45% ryzykiem skażenia wód powierzchniowych i 24% dla wód gruntowych, co jest ogromnym zagrożeniem dla fauny i flory. W połączeniu z wycinką terenów zielonych pod masową produkcję kawy stanowi to prawdziwą katastrofę dla lokalnego ekosystemu z nieodwracalnymi skutkami.

Zdrowszymi dla ludzi i planety są kawy ekologiczne pochodzące z plantacji nawożonych naturalnie. Ziarna uprawia się w etyczny i zrównoważony sposób bez wykorzystania środków chemicznych, co przekłada się na czystszą glebę, wodę i powietrze, a w efekcie na czystszy napar. Kawa ekologiczna jest bogatsza w antyoksydanty i pełniejsza w smaku i aromacie. W ogólnym zestawieniu stanowi rzadkość. Współczesne badania zaliczają komercyjną kawę do najczęściej nawożonych chemicznie produktów spożywczych. Szacunkowo mniej niż pół hektara przyjmuje nawet ponad 100 kilogramów chemikaliów rolniczych. Przy współczesnej debacie o katastrofie klimatycznej liczby te wydają się wręcz niewiarygodne. W jaki sposób i czy w ogóle radzimy sobie z regulacją użycia pestycydów? Okazuje się, że nie do końca.

Przepisy na kawę z pestycydami: jak prawo reguluje ten problem?

Kawa jako jeden z najczęściej eksportowanych towarów na świecie musi spełnić wymagania prawne i pozaprawne rynku, na który wchodzi jako produkt spożywczy. Regulacje i normy dotyczą również stosowania pestycydów. Dla lepszej kontroli bezpieczeństwa stężenia niebezpiecznych substancji ustala się najwyższy dopuszczalny poziom ich pozostałości (Maximum Residue Limit, w skrócie MRL) wyrażany w miligramach na kilogram. W Polsce określają je Rozporządzenia Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi według zaleceń unijnych. Kawa, która przekracza najwyższy poziom pozostałości pestycydów lub jest produkowana przy użyciu pestycydów zakazanych przez Unię, nie zostanie dopuszczona do spożycia. Co ciekawe, rynek amerykański nie ma ustalonego limitu MRL, mimo że według badań USA są w trójce państw najczęściej stosujących pestycydy.

Wydawać by się mogło, że ustalenie dopuszczalnego poziomu pozostałości szkodliwych substancji tworzy bezpieczne normy regulujące kontakt konsumentów z toksycznymi substancjami. W praktyce jednak limity prawne budzą wiele kontrowersji wśród ekologów. Limity MRL odnoszą się do listy pestycydów uznanych globalnie za legalne. Część plantacji na świecie wciąż nielegalnie stosuje chemiczne nawozy, dla których nie ma ustalonych MRL. Kraje, w których uprawia się kawę, stosują własne systemy monitorowania użycia pestycydów, które mogą różnić się od tych ustalonych przez kraje importujące. Specjaliści zwracają uwagę, że takie nieścisłości tworzą tzw. safety gap dające duże pole do ekologicznych i zdrowotnych nadużyć. Przykładem może tu być glifosat, czyli składnik preparatów herbicydowych stosowanych przez dekady w rolnictwie, a uznany przez WHO/IARC za substancję prawdopodobnie rakotwórczą.

Ekologiczna kawa Wild Hill Coffee: naturalnie smaczna i zdrowa, uprawiana bez pestycydów

Normy kaw ekologicznych są znacznie surowsze. Kawy określane jako ekologiczne, aby móc w pełni korzystać z tego terminu, nie mogą mieć nawet śladowych pozostałości po syntetycznych pestycydach. Partie kaw bada się w zewnętrznych akredytowanych laboratoriach, aby potwierdzić zerowy wskaźnik MRL oraz brak mykotoksyn. Dzięki temu konsumenci świadomie wybierający ekologiczne kawy BIO mają pewność, że produkt jest w pełni bezpieczny dla zdrowia i środowiska.

Produkty organiczne, w tym kawa, są dla wielu osób świadomym wyborem konsumenckim nie tylko z przyczyn zdrowotnych. Rezygnując z kawy komercyjnej i wybierając zamiennik ekologiczny, mamy pewność, że przy produkcji (na każdym jej etapie) nie zostały wykorzystane żadne toksyczne substancje i chemikalia mogące szkodzić nie tylko naszemu zdrowiu, ale również zdrowiu osób pracujących przy plantacjach kawy. Uprawa kawy ekologicznej w cieniu lasów z wykorzystaniem naturalnych nawozów jest znacznie bardziej zrównoważona i zgodna z zasadami ekosystemu.

W Wild Hill Coffee kawy specialty to ziarna najwyższej jakości z europejskimi certyfikatami ekologicznymi. Za każdą paczką stoi inna ciekawa opowieść i równie ciekawi ludzie z różnych regionów świata. Dbamy, aby selekcja ziaren Single Origin Arabica pochodziła z zaufanych źródeł szanujących środowisko i zdrowie konsumenta. Dotyczy to również ziaren bezkofeinowych, które zostały pozbawione kofeiny bezpieczną i innowacyjną na rynku metodą CO₂.

Źródła: