Jak parzyć kawę w kawiarce? Przepis krok po kroku i najczęstsze błędy

Najpierw ciche syczenie, potem bulgotanie i zapach, który budzi cały dom szybciej niż budzik ☕ Kawiarka to prosty sposób na mocną, aromatyczną kawę bez ekspresu – wystarczy kuchenka i kilka minut. Żeby jednak kawa z kawiarki była słodka i czekoladowa, a nie gorzka i „przypalona”, trzeba znać kilka zasad – oto one.

Jak działa kawiarka i dlaczego to nie jest espresso?

Kawiarkę – po włosku moka – wymyślił w 1933 roku Alfonso Bialetti. Od 1946 roku jego syn Renato produkował ją seryjnie jako Moka Express – ośmiokątny dzbanek, którego według badania z 2009 roku sprzedano ponad 105 milionów sztuk [2]. Konstrukcja do dziś prawie się nie zmieniła.

Budowa kawiarki

• Dolny zbiornik na wodę z zaworem bezpieczeństwa, który wypuszcza parę, gdy ciśnienie rośnie za bardzo.
• Lejek z sitkiem – wkładasz go do zbiornika i wsypujesz do niego kawę.
• Górny zbiornik z gumową uszczelką, metalowym sitkiem i kominkiem, którym kawa wypływa do środka.

Gdy podgrzewasz kawiarkę, rośnie ciśnienie pary i powietrza uwięzionego nad wodą. To ono wypycha wodę przez lejek i warstwę kawy, a gotowy napar wypływa kominkiem do górnego zbiornika [2, 5]. Woda wcale nie musi wrzeć – w pomiarach kawa zaczynała płynąć, zanim woda w zbiorniku się zagotowała [2].

Kawiarka a ekspres ciśnieniowy

Kawiarkę nazywa się czasem ekspresem na gaz, ale to inna metoda. Według Bialetti kawiarka pracuje pod ciśnieniem ok. 1,5 bara, a ekspresy ciśnieniowe – co najmniej 9 barów [1]. W badaniu kawiarki z 2009 roku przytoczono definicję włoskiego espresso: ciśnienie 9 ± 2 barów, woda o temperaturze 90 ± 5 °C i ok. 30 sekund parzenia [2].

Efekt? Kawa z kawiarki jest mocna i treściwa, ale nie ma gęstej cremy. W porównaniu dziewięciu metod parzenia zawierała ok. 2,1% rozpuszczonych substancji, a espresso z ekspresów – ponad 4% [6]. To coś pomiędzy espresso a bardzo mocną czarną kawą.

Przepis na kawę z kawiarki krok po kroku

Proporcje podajemy dla kawiarki 3 tz, czyli na 3 małe filiżanki. W większej postępujesz tak samo – wsypujesz tylko więcej kawy i wlewasz więcej wody.

Krok po kroku

1. Nalej wodę do dolnego zbiornika. Wlej ją do dolnej krawędzi zaworu bezpieczeństwa – nigdy powyżej [3]. Może być zimna lub o temperaturze pokojowej, jak zaleca producent, albo podgrzana do ok. 70 °C.
2. Włóż lejek i wsyp kawę. Napełnij sitko do pełna, luźno i bez ubijania, a powierzchnię wyrównaj [3]. Usuń kawę z brzegu zbiornika, żeby kawiarka dobrze się uszczelniła.
3. Skręć kawiarkę. Dokręć górną część mocno, ale bez siłowania się z rączką [3]. Jeśli woda była gorąca, trzymaj zbiornik przez suchą ściereczkę.
4. Postaw kawiarkę na ogniu. Na gazie wystarczy mały płomień, który nie wychodzi poza dno, a płytę elektryczną lub indukcyjną ustaw na średnią moc [3, 4, 7]. Pokrywka zostaje zamknięta [3].
5. Poczekaj, aż kawa zacznie wypływać. Po kilku minutach kawa spokojnie popłynie z kominka do górnego zbiornika. Jeśli tryska gwałtownie, zmniejsz ogień.
6. Zdejmij kawiarkę przy pierwszym bulgotaniu. Bulgotanie oznacza, że woda w zbiorniku się kończy i przez kawę zaczyna przechodzić para z wodą. Ta końcowa faza wydobywa gorzkie i ściągające nuty [2, 4]. Możesz też na chwilę przytrzymać dno kawiarki pod zimną wodą – wypływ szybko ustanie.
7. Wymieszaj kawę. Zamieszaj ją łyżeczką w górnym zbiorniku, zanim nalejesz do filiżanek [3] – smak całej porcji będzie równy.
8. Podawaj od razu. Producent radzi pić kawę zaraz po nalaniu – wtedy najlepiej czuć jej aromat [4]. Kawiarkę rozkręć do mycia dopiero wtedy, gdy ostygnie [3].

Zimna czy gorąca woda?

Bialetti zaleca wodę zimną albo o temperaturze pokojowej [3, 4]. Z analizy Warrena D. Kinga opublikowanej w „American Journal of Physics” wynika jednak, że przy starcie z wody o temperaturze pokojowej połowa kawy przepływa, zanim woda w zbiorniku osiągnie 70 °C – a za optymalne uważa się 90–95 °C. Woda podgrzana wcześniej do ok. 70 °C daje gorętszą ekstrakcję [8].

Chcesz spróbować? Podgrzej wodę do ok. 70 °C – nie musi wrzeć – i wlej ją tylko do poziomu zaworu. Dolny zbiornik od razu się nagrzeje, więc skręcaj kawiarkę przez suchą ściereczkę i nie dotykaj zaworu. Jaką wodę wybrać do kawy – z kranu, z filtra czy butelkowaną – wyjaśniamy w przepisie na drip V60.

Ile kawy i wody do kawiarki? Jak zmielić kawę?

W kawiarce nie odmierzasz proporcji jak w dripie – wyznacza je sam dzbanek. Wodę wlewasz do dolnej krawędzi zaworu, a kawy wsypujesz tyle, ile mieści sitko. W standardowej kawiarce 3 tz to ok. 150 ml wody i 15 g kawy, czyli mniej więcej 1:10 [2]. Woda powyżej zaworu to kawa wodnista [4] i ryzyko, że zawór zacznie syczeć [3].

Ile to łyżek? Zależy od modelu – najprościej raz zważyć pełne, wyrównane sitko swojej kawiarki. Pamiętaj też, że „tz” (wł. tazze) to małe filiżanki w stylu espresso, a nie kubki.

Jak zmielić kawę do kawiarki?

Kawa do kawiarki powinna być zmielona drobno-średnio – drobniej niż do przelewu, ale grubiej niż do espresso. Producent odradza drobne mielenie, jak do ekspresu ciśnieniowego: taka kawa stawia zbyt duży opór i może zadziałać zawór bezpieczeństwa [3]. Za grube mielenie da z kolei kawę wodnistą i kwaśnawą.

Nie masz młynka? Na karcie naszych kaw do espresso i kawiarki wybierz „mielenie pod kawiarkę (+1zł)” – zmielimy kawę w dniu wysyłki. Mielenie pod inne metody porównasz w tabeli mielenia kawy. Jeśli mielesz w domu, przyda się młynek z precyzyjną regulacją, np. ręczny Timemore C3 ESP Pro (389 zł) z naszych akcesoriów do kawy. Zmielona kawa szybko traci aromat – więcej o tym w części o świeżości kawy.

Kawa z kawiarki gorzka, kwaśna albo pryska? Najczęstsze błędy

Kawiarka wyciąga z kawy dużo – w badaniach ok. 28–32% jej masy, a za optymalne uważa się 18–22% [2]. Dlatego tak łatwo o goryczkę. Oto najczęstsze problemy i proste rozwiązania.

Bezpieczeństwo przy kawiarce

Kawiarka to proste, ale ciśnieniowe naczynie. Najważniejsze zasady z instrukcji producenta [3]:

• Nigdy nie stawiaj kawiarki na ogniu bez wody i nie zostawiaj jej bez nadzoru.
• Nie wlewaj wody powyżej zaworu i nie ubijaj kawy.
• Ustaw kawiarkę tak, żeby zawór nie był skierowany w Twoją stronę.
• Nie skręcaj i nie odkręcaj kawiarki, trzymając ją za rączkę. Gorącą odstawiaj na podstawkę – dno mocno się nagrzewa.
• Przy myciu poruszaj tłoczkiem zaworu, żeby nie zablokował go kamień.
• Nie używaj kawiarki w piekarniku ani w mikrofalówce.

Pierwsze użycie, mycie i uszczelka

Nowa kawiarka – od czego zacząć?

Umyj wszystkie części samą wodą i zaparz jeden „pusty” cykl – tylko z wodą, bez kawy. Potem przygotuj co najmniej trzy kawy i wylej je [3, 9]. W aluminiowej kawiarce podczas pierwszych użyć tworzy się warstwa ochronna, która ogranicza przechodzenie aluminium do naparu [11].

Jak myć kawiarkę?

Po każdym użyciu wyrzuć fusy i opłucz wszystkie części ciepłą wodą. Nie wybijaj lejka o kosz – może się odkształcić i przestać uszczelniać. Bialetti zaleca mycie bez detergentów i szorstkich gąbek oraz nie w zmywarce – dotyczy to także modeli stalowych [3, 12]. W aluminiowej kawiarce zmywarka usuwa warstwę ochronną [11]. Przechowuj kawiarkę suchą i rozkręconą [3] – w zamkniętej, wilgotnej łatwo o stęchły zapach, a nawet pleśń.

Odkamienianie

Regularnie, a przy twardej wodzie częściej, wlej do zbiornika wodę do poziomu zaworu i dodaj 2 łyżeczki kwasku cytrynowego albo octu. Złóż kawiarkę bez kawy i przepuść roztwór raz, jak przy parzeniu. Wylej go, wypłucz kawiarkę i zaparz kawę. Zatkane otworki sitka przeczyść miękką szczoteczką albo igłą [3].

Uszczelka i sitko – kiedy wymienić?

Uszczelka utrzymuje ciśnienie w kawiarce. Wymień ją co najmniej raz w roku, a wcześniej – gdy stwardnieje, przecieka albo kawa nabiera posmaku spalonej gumy [3, 10]. Kupuj oryginalną uszczelkę z sitkiem do swojego modelu i rozmiaru. Starą podważ delikatnie nożem lub śrubokrętem, załóż nowe sitko i uszczelkę, a pierwszą kawę wylej. Uszczelce szkodzi zbyt mocne dokręcanie i za duży płomień [10].

Kawiarka na indukcji, gazie i płycie elektrycznej

• Indukcja działa tylko z naczyniami, które mają dno z materiału ferromagnetycznego. Klasyczna aluminiowa kawiarka sama się na niej nie nagrzeje – potrzebny jest model ze stali albo z dwuwarstwowym zbiornikiem ze stali i aluminium. Płytę ustaw na średnią moc [7]. Aluminiową Moka Express postawisz na indukcji tylko na specjalnej płytce-adapterze [4].
• Gaz – wybierz palnik nie większy niż dno kawiarki i mały płomień, który nie wychodzi poza jej krawędź [3, 10].
• Płyta elektryczna lub ceramiczna – średnia moc, nie maksymalna [3].
• Kawiarka elektryczna ma własną podstawę grzejną. Zasady dotyczące wody, kawy i mielenia są takie same.

Jaką kawiarkę wybrać: aluminiową czy stalową?

Wybór zależy głównie od Twojej kuchenki i od tego, ile kawy pijesz naraz.

• Aluminium – klasyka, jak ośmiokątna Moka Express, której historia sięga 1933 roku [4]. Lekka, działa na gazie i płycie elektrycznej.
• Stal nierdzewna – np. Bialetti Venus ze stali 18/10. Działa także na indukcji, poza najmniejszym rozmiarem na 2 filiżanki [12].
• Aluminium ze stalą – aluminiowa górna część i dwuwarstwowy zbiornik: stal na zewnątrz, aluminium w środku. Tak zbudowana jest Bialetti Moka Induction [7].
• Rozmiar – kawiarkę napełnia się zawsze do tych samych poziomów, więc wybierz ją pod swoją zwykłą porcję. Kawiarka 3 tz da ok. 110–120 ml kawy – dla jednej lub dwóch osób.

W naszym sklepie znajdziesz kawiarkę Bialetti New Moka Induction 6 w kolorze czarnym lub czerwonym (199 zł). Ma silikonową rączkę i działa na kuchence gazowej, elektrycznej i indukcyjnej. Dobierz do niej kawę zmieloną pod kawiarkę – przy zamówieniu od 199 zł dostawa jest darmowa.

Jaka kawa do kawiarki? Nasze propozycje

Kawiarka lubi kawy palone ciemniej, z nutami czekolady, karmelu i orzechów – są słodkie, mają pełne ciało i nie robią się w niej ostre. Właśnie tak palimy nasze kawy do espresso i kawiarki. Dlaczego do przelewu palimy jaśniej, a do espresso ciemniej, wyjaśniamy w artykule o paleniu kawy specialty.

• Południowy wiatr Araponga – Brazylia – mleczna czekolada, nugat, prażony orzech laskowy. Słodka i łagodna.
• Sen o La Jacoba – Kolumbia – ciemna czekolada, wanilia, prażone migdały. Klasyczna, pełna filiżanka.
• Tajemnica Sierra Madre – Meksyk – ciemna czekolada, malina, prażone orzechy.
• Pocałunek Słońca w Jaen – Peru – mleczna czekolada, mandarynka, karmel. Dla lubiących odrobinę owocowej świeżości.
• Podróż do Serca Południa – blend – Meksyk i Peru w jednej filiżance: prażone migdały, czekolada, orzechy laskowe, karmel. Niska kwasowość i bogaty aromat.
• Gwiaździsta noc w Cajamarce – kawa bezkofeinowa z Peru (dekofeinizacja metodą CO2), także w mieleniu pod kawiarkę.

Przy każdej z nich wybierz „mielenie pod kawiarkę (+1zł)”. Wszystkie znajdziesz w kategorii kawa do kawiarki. Chcesz porównać kilka smaków? Zestaw Z espresso przez świat (4 × 250 g) też zmielimy pod kawiarkę.

Kawa z kawiarki z mlekiem

Mocna kawa z kawiarki to dobra baza domowego latte czy cappuccino. Zacznij od 1 części kawy na 2–3 części gorącego, spienionego mleka lub napoju roślinnego. Najlepiej odnajdą się tu kawy o nutach mlecznej czekolady i orzechów – Brazylia albo Peru. Lubisz korzenne smaki? Dodaj łyżkę syropu café de olla.

Najczęściej zadawane pytania

Ile kawy wsypać do kawiarki?

Tyle, ile zmieści sitko: do pełna, wyrównane, bez ubijania. W kawiarce 3 tz to ok. 15 g kawy na 150 ml wody [2]. Większe kawiarki mają odpowiednio większe sitka – dawkę dla swojego modelu najprościej poznać, ważąc raz pełne sitko.

Czy kawę w kawiarce trzeba ubijać?

Nie. Producent wyraźnie zaleca, by kawy w lejku nie dociskać. Ubita kawa stawia większy opór i zawór bezpieczeństwa może zacząć syczeć [3].

Jak długo parzy się kawa w kawiarce?

Zwykle kilka minut. W badaniu kawiarki 3 tz parzenie trwało średnio 224 sekundy, czyli niecałe 4 minuty [6]. Czas zależy od wielkości kawiarki, mocy palnika i temperatury wody. Ważniejszy od zegarka jest słuch: zdejmij kawiarkę przy pierwszym bulgotaniu.

Czy kawa z kawiarki to espresso?

Nie do końca. Kawiarka pracuje pod ciśnieniem ok. 1,5 bara, a ekspres – co najmniej 9 barów [1]. Kawa z kawiarki jest mocna, ale ma mniej rozpuszczonych substancji niż espresso i nie ma cremy [6].

Czy kawiarkę można myć w zmywarce?

Lepiej nie. Bialetti zaleca mycie samą ciepłą wodą, bez detergentów i nie w zmywarce – zarówno modeli aluminiowych, jak i stalowych [3, 12]. W aluminiowej kawiarce zmywarka usuwa też warstwę ochronną [11].

Czy aluminiowa kawiarka jest szkodliwa?

Według niemieckiego Federalnego Instytutu Oceny Ryzyka (BfR) przy pierwszych użyciach aluminiowej kawiarki tworzy się warstwa ochronna, która w dużym stopniu ogranicza przechodzenie aluminium do kawy. Kawiarka ma niewielki udział w całkowitym pobraniu aluminium, dlatego BfR nie widzi powodu, by odradzać jej używanie – zaleca jedynie, by nie myć jej w zmywarce [11]. Jeśli wolisz inny materiał, wybierz kawiarkę ze stali nierdzewnej.

Czy kawa z kawiarki podnosi cholesterol?

Kawa z kawiarki nie przechodzi przez papierowy filtr, który zatrzymuje diterpeny kawy – kafestol i kahweol. To one sprawiają, że niektóre sposoby parzenia podnoszą poziom cholesterolu, a kawa z filtra papierowego – nie [13]. W badaniu czterech metod bez filtra papierowego kawa z kawiarki miała mniej kafestolu niż kawa gotowana, po turecku i z french pressa [14]. Więcej o filtrach przeczytasz w poradniku o french pressie, Cleverze i AeroPressie. Jeśli masz podwyższony cholesterol, zapytaj lekarza, jaką kawę wybierać.

Źródła